Δε λέμε ποτέ ψέματα!

Δε λέμε ψέματα ποτέ
Δε λέμε ψέματα ποτέ

“Παιδί μου δε λέμε ποτέ ψέματα!”… “Θα λες πάντα την αλήθεια!”… “Το ψέμα είναι κακό πράγμα!”… Αυτές και άλλες παρόμοιες συμβουλές τις έχουμε ακούσει σαν παιδιά από τους γονείς μας και τις επαναλαμβάνουμε με το ίδιο ύφος και τον ίδιο απόλυτο τρόπο στα δικά μας παιδιά. Πόσο σωστές συμβουλές είναι αυτές; Πόσο βοηθούν το παιδί μας και την σχέση μας; Πόσο “αλήθεια” είναι η συμβουλή “Δε λέμε ποτέ ψέματα!”;

Το “Δε λέμε ποτέ ψέματα!” είναι άλλη μια συμβουλή/στερεότυπο, άλλη μια συμβουλή “Αυτό ξέρουμε, αυτό εμπιστευόμαστε!” που έχουμε κληρονομήσει από τους γονείς μας και αυτοί από τους δικούς τους. Είναι, λοιπόν, ισάξια άχρηστη και “βλαβερή” με όλα τα στερεότυπα που κουβαλάμε και δυστυχώς αναμασάμε και επαναλαμβάνουμε. Διδάσκουμε στα παιδιά μας πως το ψέμα είναι κάτι κακό και μη αποδεκτό, μα την ίδια στιγμή πιστεύουμε πως είναι εντάξει να λέμε ψέμματα στα παιδιά μας και μάλιστα είναι χρήσιμο και θεμιτό τις περισσότερες φορές.

Ακόμα και η ίδια η βάση της συμβουλής “Δε λέμε ποτέ ψέματα!” είναι ψέμα μια που λέμε ψέματα σε καθημερινή βάση και σε μεγάλο, αν όχι το μεγαλύτερο, ποσοστό των κοινωνικών μας αλληλεπιδράσεων.

– Τι κάνεις; Καλά;

– Μια χαρά! Εσύ;

Ακόμα και αυτός ο σύντομος διάλογος είναι ένα μικρό “μεγάλο” ψέμα. Συνήθως ούτε ο ερωτών ενδιαφέρεται πραγματικά για την φυσική και ψυχική μας κατάσταση, μα ούτε και ο αποδέκτης της ερώτησης απαντά με ειλικρίνεια αφού κανείς δεν θέλει να ακούσει μια ανάλυση της ψυχοσωματικής του κατάστασης την δεδομένη στιγμή.

Δημιουργούμε στα παιδιά μας άγχος λέγοντας τους πως δε λέμε ποτέ ψέματα την ίδια στιγμή που τους λέμε πως αν βάλουν το δοντάκι τους κάτω από το μαξιλάρι θα τους αφήσει λεφτά η νεράιδα των δοντιών και πως αν είναι καλά παιδιά και δεν λένε ψέματα, θα τους φέρει το δώρο που θέλουν ο Άγιος Βασίλης!

Έχω την εντύπωση ότι θα ήταν προτιμότερο να προσπαθήσουμε να διδάξουμε στα παιδιά μας την διαφορά των ψεμάτων και τις “κατηγορίες” αυτών. Πως υπάρχουν “καλά” και “κακά” ψέματα και πως δεν είναι και τόσο δύσκολο να τα ξεχωρίσουμε. Τα ψέματα που είναι “κακά” έχουν σαν αποτέλεσμα κάποιος να πληγώνεται, να στεναχωριέται, να ζημιώνεται. Αντίθετα, τα “καλά” ψέματα είναι αυτά που δε θα πειράξουν κανέναν και μπορεί να κάνουν κάποιον να νιώσει καλύτερα, ομορφότερα ή ακόμα και να βοηθηθεί.

Το να πεις, π.χ. στην γιαγιά που κουράστηκε να σου φτιάξει ένα πλεκτό πως αυτό σου αρέσει πολύ και ας μη σου αρέσει τόσο, είναι ένα “καλό” ψέμα. Το να πεις στον φίλο σου στο σχολείο πως η ζωγραφιά που σου χάρισε σου αρέσει και είναι καλή θα τον χαροποιήσει και πιθανόν να του αναπτερώσει το ηθικό, ακόμα και αν η ζωγραφιά του δε σου έκανε και ιδιαίτερη εντύπωση. Παρομοίως, το να πούμε στην φίλη μας που είναι άρρωστη και δεν έχει καλή εικόνα πως είναι μια χαρά και γρήγορα θα είναι “περδίκι” θα την βοηθήσει περισσότερο από την “ωμή” αλήθεια.

Αυτό δεν σημαίνει πως εμείς, που λέμε αυτό το “λευκό” ή “καλό” ψέμα δεν πρέπει να κατανοούμε την αλήθεια και με γνώμονα την αλήθεια να προσπαθούμε να κατευθύνουμε τα πράγματα. Με αυτό τον τρόπο, φτιάχνοντας μια καλή σχέση είναι πολύ πιθανότερο να έρθουμε πιο κοντά και σε μια σχέση εμπιστοσύνης και ειλικρίνειας που να μη χρειάζονται ούτε αυτά, τα “καλά” ψέματα.

Δε λέμε ποτέ ψέματα
Δε λέμε ποτέ ψέματα

Με τα παιδιά, λοιπόν, χρειάζεται ειλικρίνεια και επεξήγηση πως τα πράγματα δεν είναι “άσπρα ή μαύρα” και χρειάζεται να τους αναπτύξουμε την κρίση μα και την ενσυναίσθηση, την ικανότητα να μπαίνουν στη θέση του άλλου. Να τα μεγαλώνουμε για την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν και θα αντιμετωπίσουν και όχι με “ξύλινα” στερεότυπα απόλυτου καλού και απόλυτου κακού.

Δημιουργούμε στα παιδιά μας άγχος λέγοντας τους πως δε λέμε ποτέ ψέματα την ίδια στιγμή που τους λέμε πως αν βάλουν το δοντάκι τους κάτω από το μαξιλάρι θα τους αφήσει λεφτά η νεράιδα των δοντιών και πως αν είναι καλά παιδιά και δεν λένε ψέματα, θα τους φέρει το δώρο που θέλουν ο Άγιος Βασίλης!

Είναι καλό να αφήνουμε “χώρο” στο παιδί να εκφραστεί, να επιχειρηματολογήσει και να σκεφτεί αν το ψέμα του ήταν κάτι καλό ή κακό τελικά χωρίς να το κατηγορούμε ως “ψεύτη”.

Νομίζω πως πρέπει να τους μάθουμε να είναι υπεύθυνα και να κρίνουν, όπως και να συμπονούν και να θέλουν να μοιράζουν χαρά χωρίς αυτό να στερεί την δική τους… Να μάθουν να “ισορροπούν” πνευματικά, συναισθηματικά, κοινωνικά αλλά όχι σε μια κλωστή. Ακόμα και αν πεις ένα ψέμα “κακό” να ξέρεις να το παραδέχεσαι και να ζητάς συγνώμη είναι και αυτό κάτι σημαντικό που θα πρέπει τα παιδιά μας να γνωρίζουν.

Εξίσου σημαντικό είναι να μη βάζουμε “ταμπέλες” σε κανέναν. Δεν είναι ψεύτης ο άνθρωπος που λέει μερικά “καλά” ψέματα ή ακόμα και αν είπε κάποιο “κακό” ψέμα. Το να ονομάζουμε και να κατηγορούμε κάποιον, να τον ντροπιάζουμε λέγοντας τον “ψεύτη” δε βοηθά στο να κατανοήσει αν έκανε κάτι τόσο λάθος ή όχι και τον φέρνει σε αμυντική και άσχημη θέση. Είναι καλό να αφήνουμε “χώρο” στο παιδί να εκφραστεί, να επιχειρηματολογήσει και να σκεφτεί αν το ψέμα του ήταν κάτι καλό ή κακό τελικά χωρίς να το κατηγορούμε ως “ψεύτη”.

Ας αφαιρέσουμε βάρος από την κληρονομιά που πήραμε και να δώσουμε μια πιο “ελαφριά” κληρονομιά, με λιγότερες ενοχές, κόμπλεξ και στερεότυπα. Η παραδοχή και η αποδοχή κάποιων ψεμάτων ίσως μας φέρει πιο κοντά στην αλήθεια… λέω εγώ τώρα.

Αν το ψέμα ήταν έγκλημα, όλοι θα είμασταν στη φυλακή!